‘Mensenrechten? Die hebben we hier niet’

CAIRODe Egyptische vlag wappert in de wind. De zon staat hoog aan de hemel en een jong kattengezin geniet aanzienlijk van de warme stralen. Een jongen van een jaar of tien verkoopt citroenen. Het is midden op de dag en druk en benauwd op het Tahrirplein in Caïro. Zeven jaar geleden breekt hier de Egyptische Revolutie uit. Miljoenen mensen protesteren tegen corruptie, armoede, geweld door de overheid en de beperkte vrijheid van meningsuiting. Het leidt tot de val van het ruim dertig jaar durende Mubarak-regime. Toch is er niet veel veranderd onder de nieuwe president Sisi. Een nieuw militair regime is leven in geblazen en onder andere de LGBT-community heeft het moeilijker dan ooit.

Door: Tessa Thepen

Mohamed (34) neemt een hap van zijn gebakje en kijkt om zich heen. De koffiezaak is halfvol, voor ons zitten mensen en naast ons ook. Ze zullen ons horen praten over een onderwerp wat gevoelig ligt in de samenleving, toch wil hij hier zelf afspreken. Hij lijkt niet bang voor de reactie van anderen en begint te vertellen over zijn leven als homoseksuele man in Egypte. ‘Toen Mubarak aan de macht was, waren er vier cafés in Downtown Caïro, zoals de Greek Club, waarvan we wisten dat er homo’s kwamen. We vertrouwden op oogcontact of de zogenoemde ‘gaydar’ om erachter te komen of iemand daar met dezelfde bedoelingen als jij was. Toen Sisi aan de macht kwam, zijn al die plaatsen gesloten. Mensen verspreiden zich nu, maar de feestjes zijn gebleven. Er wordt in een Facebook-groep besloten waar we heen gaan, dat kan in elke bar zijn zolang de eigenaar homovriendelijk is.’

De ‘crackdown’
Eind 2013 start president Sisi met zijn zogenoemde ‘crackdown’ op de LGBT-community. Ookal is homoseksualiteit niet bij wet verboden, het wordt niet geaccepteerd. De politie jaagt op homo’s, biseksuelen, lesbiennes en transgenders. Dit wordt zo serieus genomen dat politieofficieren op datingapps als Grindr en Tinder zitten om hun slachtoffers in de val te lokken. ‘Zes van mijn vrienden zijn op die manier gepakt,’ zegt Mohamed. ‘Een van hen is HIV positief en had een week lang geen toegang tot medicijnen.’ Zelf is hij nog nooit in aanraking gekomen met de politie. Wel is hij meerdere malen op straat in elkaar geslagen en beroofd. Ook weet hij vrij zeker dat zijn naam ergens op een lijstje staat bij de overheid. ‘De geheime dienst weet alles.’

Ibrahim (25) is eigenaar van de belangenbehartigingsgroep ‘Solidarity With Egypt LGBTQ+’. In het echt afspreken vindt hij te riskant, videobellen via een speciaal beveiligde site durft hij wel. ‘Er zijn al aanwijzingen dat de politie weet dat ik achter deze groep zit, dus ik laat het liefst zo weinig mogelijk over mezelf los. De overheid kan alles monitoren. Ik ben nu in Engeland voor mijn studie, maar moet binnenkort terug naar Egypte. Gespannen ben ik zeker.’ Uit een vierjarig onderzoek wat hij vanaf 2013 deed, bleek dat bij 114 aanhoudingen vanwege homoseksualiteit, in 66 gevallen het gebruik van social media door de politie voorkwam. Meer dan de helft. Deze cijfers werden ook op Human Rights Watch gepubliceerd.

Arrestaties homoseksualiteit vervijfvoudigd
The Egyptian Initiative for Personal Rights bracht afgelopen november een rapport uit. Dit rapport documenteert een vierjarige periode waarin de politie gericht en hardhandig heeft opgetreden tegen mensen van wie de seksuele voorkeur afwijkt van wat als normaal wordt gezien. De feiten laten zien dat het gemiddeld aantal mensen wat per jaar voor homoseksualiteit wordt opgepakt in Egypte, vanaf 2013 enorm is gestegen. In de periode maart 2013 t/m maart 2017 was dit aantal 232. Dat is een gemiddelde van 66 mensen per jaar. In de periode 2000 t/m 2013 lag dit gemiddelde nog op 14. Een vervijfvoudiging dus. De LGBT-community wordt zwaar onderdrukt onder Sisi en er zijn  meer aanhoudingen dan ooit. Het rapport beschrijft ook hoe anale onderzoeken aan de orde van de dag zijn, om te bewijzen of iemand homo is. Het gebruik van deze methode wordt door internationale mensenrechtenorganisaties zoals Amnesty International als marteling gezien.

Pieken
‘De crackdown kent pieken en dalen, dat gaat al vier jaar zo’, vertelt Ramses (32). Ook hij is homoseksueel en woont in Caïro. ‘Afgelopen september was zo’n piek, toen zeven jongeren werden opgepakt voor het zwaaien met regenboogvlaggen tijdens een concert. Kinderen nog,’ zegt hij duidelijk gefrustreerd. Hij doelt op het concert van de Libanese band Mashrou’Leila. De leadzanger is openlijk homo en een boegbeeld voor LGBT-jongeren in de Arabische wereld. ‘De weken na het concert bleef iedereen weg van datingapps’, gaat hij verder. De politie was zichtbaar aanwezig, het was gevaarlijk. Die pieken in de crackdown vinden opvallend vaak plaats als het land met een groter probleem kampt. Sisi leidt dan de aandacht af door een zwakke groep als de LGBT-community te pakken.’ Een medewerker van The Coffee Bean zet onze koffie op tafel en Ramses is even stil. Hij lijkt iets meer op zijn hoede dan Mohamed. ‘Dat is nu bijvoorbeeld de economische crisis. De bevolking is daar boos over, maar als ze dan zien dat Sisi de LGBT-community aanpakt, zijn ze voor even tevreden gesteld. ‘Super, hij pakt homo’s aan’, denken ze dan.’

Media als propagandamachines
Media spelen in het verspreiden van nieuws omtrent zo’n incident een cruciale rol. Slechts 1% van de media in Egypte werkt niet voor de staat. Wat betekent dat de overige 99% voornamelijk bepaald wat mensen zien en horen en waar het meeste aandacht naar uit gaat. Dit zijn pure propagandamachines. Een vriend van Ramses werkt bij de radio en laat weten dat er een lijstje met verboden onderwerpen ligt, afgegeven door het leger. Vooral de armste klasse in Egypte is gevoelig voor deze eenzijdige berichtgeving. Zij hebben geen educatie gehad en hun dagelijkse zorgen beperken zich tot voedsel en een dak boven het hoofd. Ruim 60% van de bevolking behoort tot deze groep en gezien de diepe economische crisis waarin het land verkeert, wordt deze groep ook alleen maar groter. Sisi wint de stem van deze armste klasse door hen te voorzien in voedsel, een huis en beveiliging.

Moslimbroederschap
De moslimbroederschap is een extremistische groepering in Egypte en bij wet verboden. Ondanks dat de groep de grootste tegenhanger van de staat is en onder Morsi zelfs het presidentschap leidde. Egyptenaren die zich op de een of andere manier niet gedragen naar de zin van de overheid, worden vaak beschuldigd van het hebben van banden met de Moslimbroederschap. Mostafa (33) kan daar over mee praten. Goede vriend Mohamed heeft hem mee gebracht naar de koffiezaak. ‘Vorig jaar is mijn broer de straat opgegaan tijdens protesten. Een paar weken later kregen we te horen dat 25 jaar cel tegen hem werd geëist vanwege zijn relaties met de Moslimbroederschap. Hij is gevlucht naar Turkije en ik zal hem nooit kunnen bezoeken. Zodra ik op het vliegveld in Egypte terug kom, ziet de douane waar ik ben geweest en mag ik het land niet meer in. Dat pakt voor iedereen slecht uit.’ Er valt een stilte die wordt opgevuld door de vrolijke Arabische muziek op de achtergrond. Het past niet bij de sfeer van het gesprek. ‘Mensen worden hier politiek, religieus en seksueel onderdrukt,’ gaat Mohamed verder. ‘Er bestaat een formulier waarop staat hoe je je als Egyptische burger zou moeten gedragen. Conservatief, moslim of christen, niet tegen de ideeën van de overheid ingaan. Als je tien procent afwijkt van deze norm, zul je dat merken in de vorm van onderdrukking.’

De militaire macht
Het militaire regime wat Sisi voert, leidt ertoe dat het Egyptische leger veel macht en bevoegdheden bezit. In 2014 werd een wet aangenomen die de militaire rechtspraak uitbreidt. Onderzoek door nationale veiligheidsfunctionarissen, vaak zonder hard bewijs, vormde in 7.400 gevallen de basis voor een strafrechtelijk proces. Dat bleek uit onderzoek van Human Rights Watch in 2016. Ook onderzochten zij de omstandigheden in Egyptische gevangenissen. In Caïro Scorpion Prison blijken politieke gevangenen te worden mishandeld, gemarteld en te worden geforceerd om te eten. Toegang tot medicijnen of behandelingen wordt hen ontzegd. Ook mogen ze geen advocaat of familie ontvangen. In 2015 leiden deze omstandigheden tot tenminste zes sterfgevallen. Oud directeur Ibrahim Abd al-Ghaffar gaf in 2012 in een televisie interview toe dat ‘de gevangenis zo is ontworpen dat degenen die naar binnen gaan niet weer naar buiten komen, tenzij ze dood zijn.’
Ook de top van de Moslimbroederschap zit vast in Scorpion Prison, samen met vermeende IS-strijders.

Een sprankeltje hoop
Heeft de revolutie dan niets veranderd? Dat is wel de gedachte die alom heerst. Zo ook bij Fouly (24), een net afgestudeerde ingenieur. ‘Sinds de revolutie is dit land alleen maar verder afgegleden. Zolang er een militaire macht is die geweld mag gebruiken, zal er niks veranderen. Een regime is geen democratie. De revolutie gaf ons valse hoop.’ Ook Rahma (23) merkt de tekortkomingen van het regime. Ze werkt in de farmaceutische industrie en ziet bemoeienis van het leger. ‘Sinds kort hebben we een lijst waarop staat wat de prijs is van een bepaald medicijn dat wij produceren. Het leger bedenkt die prijzen, terwijl dat onze taak is. Toch moeten we die prijzen hanteren. Dat klopt niet.
Om de controle op de samenleving te vergroten, heeft het Egyptische leger ook eigen fabrieken waar ze alledaagse spullen produceert zoals luiers en babyvoeding,’ legt Rahma uit. ‘Op deze producten staat een stempel van het leger, zodat iedereen ziet dat het een product van de staat is. Deze praktijken zorgen voor een stijging van de werkloosheid, het leger neemt werk uit handen van de normale burger.’

Ondanks alles lijkt Rahma toch een sprankeltje hoop te houden. Ze blaast de rook van de waterpijp die naast haar staat opzij. ‘Mensen zijn zich sinds de revolutie bewust van het feit dat er iets kán veranderen. Er wordt onderling gepraat over politiek en seksualiteit. Dit is een transitiefase, een land kan niet van de een op andere dag een democratie worden. Over drie generaties merken we wellicht een verandering.’ Fouly schudt zijn hoofd. Hij gelooft er niet meer in.

Share Button

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.