Zweden & haar 140.000 nieuwkomers

‘Van meest gastvrij naar het moeilijkste land voor vluchtelingen’

Migratie is een veelbesproken onderwerp de afgelopen jaren in de Europese politiek. Ook Zweden kreeg te maken met de enorme toestroom vluchtelingen. Zij heeft de afgelopen jaren meer vluchtelingen per capita opgenomen dan elk ander Europees land. In 2014 was zelfs 16% van de Zweden geboren in een ander land.  Zweden stond jarenlang bekend als een van de meest gastvrije en verwelkomende landen van Europa, maar heeft sinds de vluchtelingencrisis hun beleid compleet omgegooid en is nu een van de moeilijkste landen.

Door: Nienke Smit in Zweden

Vluchteling in Malmo bij het Rode Kruis

Verandering in het beleid
Het is niet de eerste keer dat Zweden zoveel migranten ontving. Tijdens de Balkanoorlog in voormalig Joegoslavië kwamen er ook al veel vluchtelingen naar Zweden. Maar sinds de oorlog in Irak, Syrië, Afghanistan en Eritrea is het aantal vluchtelingen bijna verdriedubbeld. De Zweedse populatie was in een paar jaar tijd gegroeid met meer dan 140.000 nieuwkomers. De vraag was of Zweden deze groei wel aankon. Er kwam veel kritiek vanuit de maatschappij, die vond dat er teveel mensen het land binnenkwamen.

Groei van het aantal asielzoekers in Zweden tot 2015 (Bron: Sweden and Migration)

In 2015 veranderde het Zweedse migratiebeleid, omdat het land de toestroom van het aantal asielzoekers boven het hoofd groeide. Veel migranten die voor 2015 naar Zweden kwamen, werden officieel deel van de Zweedse bevolking in 2016. Zo’n 60% van de asielaanvragen werden goedgekeurd door het Zweedse migratiebureau. En wanneer het land van herkomst een oorlogsgebied was, kreeg diegene automatisch een verblijfsvergunning van drie jaar. De wachttijd voor het asielbesluit was in 2016 nog 8,4 maanden, maar dit zal naar verwachting oplopen tot meer dan een jaar.

Het Zweedse migratiebureau in Malmö

In Zweden zijn er geen asielzoekerscentra zoals Nederland dat kent. Zweden moet asielzoekers onderdak bieden, ook als zij nog in afwachting zijn van het besluit van hun asielaanvraag. In 2015 was de woningnood zo hoog, dat het migratiebureau geen andere keuze had om sommige mensen een paar dagen in tenten te laten slapen.

Ylva Johansson, de Zweedse minister van Werkgelegenheid en coördinator van het vluchtelingenbeleid, gaf begin 2016 commentaar op situatie: “De ongekende bevolkingsgroei heeft geleid tot een gebrek aan praktische middelen zoals huisvesting, onderwijs en gezondheidszorg. En dat is de reden dat we niet kunnen doorgaan met het enorme aantal nieuwkomers jaar in jaar uit.” Deze verandering in het beleid is gedeeltelijk te wijten aan het feit dat sommige EU-lidstaten zich niet hielden aan de verdeelsleutel die opgelegd was door de Europese Unie.

Ylva Johansson in Estland bij de Europese Raad (Bron: Flickr)

Om de asielzoekers die al in het land zijn, of die in afwachting zijn van de uitslag van hun asielaanvraag of waarvan hun asielaanvraag is goedgekeurd, te kunnen voorzien van hun benodigdheden, nam de Zweedse regering in 2015 enkele maatregelen om de toestroom te beperken. Zo voerde zij onder andere grenscontroles uit in het openbaar vervoer tussen Kopenhagen, Denemarken en Malmö, Zweden. Hierdoor werd het moeilijker om Zweden binnen te komen zonder geldig legitimatiebewijs.

Het centraal station in Malmö

Daarnaast nam de Zweedse regering in juni 2016 een wetswijziging aan die het moeilijker maakte om te herenigen met familie. Tevens werd het moeilijker om een verblijfsvergunning te krijgen en werden er meer asielaanvragen afgewezen. In 2016 besloot de Zweedse regering om 80.000 migranten waarvan hun asielaanvraag is afgewezen, terug te sturen naar hun land van herkomst. Terwijl voor de verandering in het beleid de kans bestond voor deze afgewezen asielzoekers om na drie jaar hun asielaanvraag opnieuw te laten bekijken.

De aanscherping van de grenscontroles en de maatregeling van hereniging met familie resulteerde erin dat van het begin tot eind 2017 nog geen 60.000 asielaanvragen binnenkwamen. Toch blijft het een punt van discussie. Want wat gebeurt er na de immigratie? Het belangrijkste is, volgens de Zweedse politiek, om ervoor te zorgen dat migranten uit verschillende landen integreren in de Zweedse samenleving, hen gelijke kansen bieden en gelijke rechten waarborgen.

Kritiek
Het Zweedse asielbeleid wat de afgelopen jaren is omgegooid, brengt ook veel kritiek met zich mee. Vele hulpinstanties, waaronder het Rode Kruis, hebben verschillende rapporten geschreven over welke gevolgen deze verandering in het asielbeleid met zich mee zou brengen. Zij zien dan ook graag het oude systeem terug. Madelein Nienkemper, deskundige op het gebied van migratie en ontwikkelingssamenwerking en vrijwilliger bij het Rode Kruis in Zweden, vindt deze verandering in het beleid merkwaardig. “Het huidige kabinet is vrijwel een links kabinet, terwijl hiervoor sprake was van een centrum-rechts kabinet,” vertelt ze. “Het beleid wat nu gehanteerd wordt, is een stuk rechtser dan het beleid dat bij het vorige kabinet, zelfs de milieupartij heeft aan dit beleid meegewerkt waar veel mensen verbaasd over zijn.”

Madelein Nienkemper in gesprek met een Vietnamese vluchteling bij het Rode Kruis in Malmö

Het Rode Kruis vindt dat het asielbeleid een stuk humaner kan, vooral het feit dat gezinshereniging ontzettend moeilijk is geworden. “Tijdens de vluchtelingencrisis kwamen er voornamelijk mannen deze kant op met het idee dat ze in Zweden met hun gezin konden herenigen, zodat hun vrouw en kinderen niet hun leven hoefden te riskeren tijdens deze tocht,” vertelt Madelein. “De verandering in het beleid is door hen niet ingecalculeerd en sommigen hebben hun gezin al jaren niet gezien. Dit zorgt voor extra psychische druk, naast het verwerken van hun trauma’s, waardoor ze psychische hulp nodig hebben. Dit levert de maatschappij uiteindelijk veel extra zorgkosten op.”

Vluchteling uit Syrië

Daarnaast begint de asielprocedure om de paar jaar opnieuw, omdat er gekeken moet worden of de verblijfsvergunning nog relevant is, of omdat het veilig genoeg is in het land van herkomst. “Dit maakt het onzeker hoe lang een asielzoeker in Zweden mag blijven, waardoor velen niet weten of het überhaupt zin heeft om te investeren in de toekomst,” vertelt Madelein. “Ook werkgevers moeten afwegen of het zin heeft om te investeren in een nieuwe werknemer, terwijl hij misschien over een paar maanden het land weer uit moet. Dit resulteert in een hoog werkloosheidspercentage onder asielzoekers.”

Bureaucratische problemen
Werken in Zweden als asielzoeker is dus mogelijk, mits je voldoende identiteitspapieren hebt ingeleverd bij het migratiebureau. Je hoeft dan niet te voldoen aan de eisen van een werkvergunning. Madelein begeleidt asielzoekers in het proces om werk te vinden en uiteindelijk aan het werk te gaan. “Tijdens mijn masterscriptie kwam ik erachter dat asielzoekers heel graag zouden willen werken, juist omdat het proces zolang duurt en ze anders maar een beetje tegen het plafond aan het staren zijn,” vertelt ze. Desondanks is het in de praktijk niet zo makkelijk om te werken door allerlei bureaucratische omstandigheden. Zo hebben asielzoekers een tijdelijk registratienummer nodig voor belasting, maar dat nummer kan alleen aangevraagd worden door de Zweedse UWV. Zij wilt vaak eerst een contract zien, terwijl de werkgever juist dat registratienummer nodig heeft om een contract aan te maken. “Als ze überhaupt al werk hebben kunnen vinden, lopen de meesten daarin vast.” Daarnaast is bijna overal in Zweden een persoonsnummer nodig, bijvoorbeeld voor het openen van een bankrekening om het salaris te kunnen ontvangen. Deze wordt alleen verstrekt als de persoon een verblijfsvergunning heeft.

Het integratieproject van het Rode Kruis in Malmö

Met het project waar Madelein zich nu mee bezighoudt, probeert ze deze kloof tussen instanties en asielzoekers te verminderen door middel van actieonderzoek. “Ik zorg ervoor dat asielzoekers en alle betrokken instanties met elkaar gaan brainstormen hoe ze dit proces makkelijker kunnen maken. Vaak heeft het te maken met gebrek aan informatie bij alle partijen; asielzoekers weten niet goed wat hun rechten en plichten zijn en instanties weten niet goed wat kan en mag voor asielzoekers, omdat dit best een uitzonderlijke situatie is.”

Deze bureaucratische omstandigheden en verandering in het beleid maken het lastig voor asielzoekers om volledig te integreren en participeren in de Zweedse maatschappij. “Ze hebben ontzettend weinig om handen,” vertelt Madelein. “Als je niet kunt werken, dan loop je de hele dag doelloos op straat rond of ze gaan naar verschillende integratieprojecten waar ze Zweeds kunnen leren of andere mensen kunnen ontmoeten. Wat deze mensen vooral zeggen is dat alle dagen vrijwel hetzelfde lijken en dat ze niet echt meer een doel hebben in het leven.”

Publieke opinie
In 2015 was er internationaal veel media-aandacht over de vluchtelingencrisis in Zweden. Een aantal gebeurtenissen, zoals gewelddadige arrestaties of brandstichtingen in asielcentra en moskeeën lieten een andere kant zien van Zweden dan dat men gewend was. Door deze media-aandacht leek het land een stuk minder open, tolerant en utopisch voor een buitenstaander. Maar ondanks de negatieve berichtgeving merken de meeste Zweden weinig van de vluchtelingencrisis.

Er zullen altijd verschillende meningen zijn over het aantal nieuwkomers, maar over het algemeen staan Zweden positiever tegenover immigratie dan mensen in andere Europese landen. Volgens de Eurobarometer stond in november 2014 72% van de Zweden positief tegenover immigratie, terwijl dat in Nederland maar 46% was. Een paar jaar later is de Zweedse mening wel veranderd. In mei 2017 ervaart 64% van de Zweden immigratie als positief.

Vluchteling laat foto’s zien aan de integratiebegeleider van het Rode Kruis

Dat Zweden hun migratiebeleid compleet heeft omgegooid, wil niet zeggen dat alles negatief is. Zweden kent geen asielzoekerscentra zoals in Nederland. Asielzoekers zitten niet met tientallen in een oud schoolgebouw, maar worden onderverdeeld in appartementen verspreid over de stad. Alhoewel dit vaak wel buitenwijken en sociale achterstandswijken zijn. “Soms was dit niet altijd even haalbaar en zaten mensen toch nog in leegstaande panden voor een geruime tijd,” vertelt Madelein. “Maar deze panden zijn niet te vergelijken met die van Nederland, waar de panden slecht worden onderhouden en je met soms dertig man in een klein kamertje zit.”

Share Button

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.